Powrót na stronę główną

BARDO
Wieś położona ok. 7 km na południowy-zachód od Wrześni. Pierwsza wzmianka o jej istnieniu pochodzi z 1311 r. W dniu 9 V 1848 r. płk Augustyn Brzeżański i generał pruski v.Wedell podpisali tu umowę kapitulacyjną, na mocy której powstańcy złożyli broń i zakończyli walkę zbrojną. Do zabytków zaliczyć należy kościół klasycystyczny wzniesiony na pocz.XIX stulecia. Wewnątrz znajduje się starsze, XVIII-wieczne wyposażenie barokowe (rzeźby świętych, krucyfiks procesyjny) i rokokowe (dwa ołtarze boczne, krucyfiks ołtarzowy). Ambona klasycystyczna. W XIX -wiecznym parku o pow. ok.3 ha stoi parterowy dwór z 1 poł.XIX w.(później przebudowany). Jego fasadę południową zdobi czterokolumnowy portyk zwieńczony trójkątnym frontonem.

BIECHOWO
Kościół w Biechowie Długa wieś leżąca ok.9 km na południe od Wrześni. Wzmiankowana po raz pierwszy w 1232 r. Od początku XIII w. był tu gród kasztelański. Godność kasztelana biechowskiego przetrwała aż do schyłku Rzeczypospolitej szlacheckiej. Śladem dawnego grodu są silnie zniszczone wały, położone osuszonego dziś jeziora Sitkowiec. Interesującym zabytkiem jest późnobarokowy kościół pofilipiński, wybudowany w latach 1734-1750. Trójnawowe wnętrze posiada jednolity, rokokowy wystrój z 2 poł. XVIII w. W architektonicznym ołtarzu głównym, ozdobionym rzeźbami świętych, znajduje się cenny obraz "Matki Boskiej z Biechowa" z początku XVI w., malowany na desce. Obok kościoła wznosi się budynek klasztorny, przykryty polskim dachem łamanym. W otaczającym gmachy murze znajduje się brama z końca XVIII w. Opodal ustawiona jest barokowa figura przydrożna.

BIEGANOWO
Wieś nad Wrześnicą, położona ok. 10 km na południowy-wschód od Wrześni. Wzmiankowana w 1288 r. Podczas powszechnego strajku szkolnego w latach 1906-1907 przeciwko nauczaniu w języku niemieckim protestowało 28 dzieci z tutejszej szkoły. We wsi znajduje się kościół murowany z ok. 1800 r., który wybudowany został na miejscu drewnianego z 1729 r., z zachowaniem jego planu i wysokości. Nad wejściem - kartusz rokokowy z herbem Wieniawa. Wyposażenie wnętrza przeważnie barokowe i rokokowe. Starszą metrykę posiada kamienna chrzcielnica gotycka z przełomu XV/XVI w. Wokół eklektycznego pałacu położony jest starannie utrzymany park o pow. 6 ha.

BUGAJ
Miejscowość położona 17 km na południowy-zachód od Wrześni, za Miłosławiem. Jest to cichy, malowniczy zakątek, położony pomiędzy lasem a stawami rybnymi. Wiedzie do niego stara lipowa aleja. Dawniej była tu leśniczówka, na miejscu której od 1843 r. hodowano bażanty. Urokowi tego miejsca uległ Seweryn Mielżyński - ówczesny właściciel tutejszych dóbr, który w 1854 r. kazał zbudować domek myśliwski, zwany zameczkiem.
Bażantarnia Kompozycja architektoniczna nawiązuje do malarskiego nurtu ówczesnej architektury. Zameczek posiada dwa skrzydła, zestawione w kształcie litery T. Od zachodu przylega doń ośmioboczna wieża, której najwyższa kondygnacja, ozdobiona rzędem okrągłych okienek jest szersza od trzonu i nakryta spłaszczonym daszkiem o wysuniętym okapie. Od wschodu znajduje się druga wieża - na okrągłym cokole wzniesiono smukłą ośmioboczną wieżyczkę o ostrosłupowym dachu, przypominającą gotycką iglicę. Dodatkowo zastosowane formy architektury obronnej podnoszą malowniczość otoczenia. Od strony wjazdu znajduje się mur obronny o nieregularnym zarysie. Z boku muru umieszczono niewysoką okrągłą basztę. W 1973 r. gruntownie odremontowano zameczek. Znajdują się tam obecnie dwie sale - myśliwska i kominkowa. W 1974 r. na sąsiednim pagórku wzniesiono gościniec "Darz Bór" - zajazd wyjątkowo korespondujący z urokiem całego otoczenia.

CHWALIBOGOWO
Wieś położona ok. 6 km na południowy-zachód od Wrześni, ok. 1 km na wschód od drogi do Środy. Pierwsza wiadomość o jej istnieniu pochodzi z 1398 r. W centrum wsi położony jest park o pow. 5,5 ha. Przy drodze do Barda znajduje się ludowa rzeźba św. Wawrzyńca.

CZERNIEJEWO
Czerniejewo - miasto (ok. 3.000 mieszkańców), nad rzeką Wrześnicą, położone 12 km na północny zachód od Wrześni. Znane jako ośrodek gospodarczy oraz ośrodek turystyki i jeździectwa. Organizuje się tu wczasy w siodle, imprezy hippiczne, rajdy myśliwskie, przejażdżki starymi powozami i wolantami. Ośrodek posiada 60 miejsc hotelowych i bardzo dobre zaplecze gastronomiczne w zaadaptowanej na ten cel zabytkowej wozowni i stajni.
Właśnie tam, w dniu 3 czerwca 1997 r. przy okazji wizyty Ojca św. w Gnieźnie, odbyło się w pałacu spotkanie prezydentów Litwy, Niemiec, Słowacji, Węgier i Polski.
Najstarsza wzmianka pochodzi z 1284 r. Prawa miejskie Czerniejewo posiada od XIVw. Od 1386 r. w rękach prywatnych, m.in. rodzin Górków, Radomickich. W 1770 r. miasto przeszło w posiadanie gen. Jana Lipskiego, a następnie rodziny Skórzewskich herbu Drogosław.
Pałac w Czerniejewie Na uwagę zasługuje zespół pałacowy wczesnoklasycystyczny, wzniesiony w latach 1770-80 dla gen. Jana Lipskiego wg projektu Ignacego Graffa. Przebudowany w latach 90-tych XVIII w. i w latach 1926-28. Piętrowy z dwoma skrzydłami i czterokolumnowym wysuniętym portykiem z tympanonem z 1800 r. Przy zespole pałacowym rozpościera się park krajobrazowy (pow. 12 ha), założony początkowo w stylu francuskim. Od XIX w. park angielski z alejami grabową i grabowo-lipową, stawem i bażantarnią.
Kościół z XVII w. późnogotycki, kilkakrotnie przebudowywany. Najstarszym jego zabytkiem są drzwi prowadzące z prezbiterium do zakrystii z 1594 r., obite blachą żelazną z herbem dawnych właścicieli miasta - Górków.

GOZDOWO
Wieś nad Wrześnicą, leżąca ok. 7 km na południowy-wschód od Wrześni. Wzmiankowana po raz pierwszy w 1357 r. W strajku szkolnym w latach 1906-07 uczestniczyło 36 tutejszych dzieci. W murowanym kościele z 1882 r. zachowało się kilka starszych sprzętów (m.in. barokowe rzeźby świętych w ołtarzu). Na cmentarzu pochowany został gen. bryg. Kazimierz Grudzielski (1858-1921) - powstaniec wielkopolski, dowódca II okręgu wojskowego (obejmującego ówczesne powiaty: Września, Środa, Witkowo i Gniezno), od 18 stycznia 1919 r. - dowódca frontu północnego powstania. Skupiskiem zieleni są pozostałości parku o pow. 3,9 ha.

GRZYBOWO Dwór w Grzybowie
Wieś nad Strugą, położona ok. 7 km na północny-wschód od Wrześni, przy drodze do Witkowa. Wzmiankowana w 1397 r. Około poł. XV w. utworzył się wokół wsi (zwanej już wówczas Starszym Grzybowem lub Grzybowem Starszą Wsią) zespół przysiółków będących własnością drobnej szlachty zagrodowej, wywodzącej się od wspólnych przodków. Niektóre z nich, np. Kleparz i Wódki, istnieją do dziś jako odrębne miejscowości. Obecnie Grzybowo stanowi połączenie dwóch przysiółków: Chrzanowic i Rabieżyc. Wieś należała w XV w. do rodziny Grzybowskich, od XVIII w. do Trąpczyńskich, Błociszewskich i Lutomskich.
Nad Strugą (zwaną też Rudnikiem) wznosi się duże grodzisko pierścieniowate o pow. ok. 2,5 ha. Wysokość jego wałów dochodzi do 10 m. Kościół drewniany kryty gontem pochodzi z 1757 r. Obok niego znajdują się groby oficerów powstańczych z 1831 r. - Stanisława Błociszewskiego i Leona Trąmpczyńskiego. Oryginalną budowlą jest kaplica grobowa dawnych właścicieli wsi, zbudowana z łupanych kamieni polnych w kształcie rotundy. Dwór eklektyczny zbudowany w I poł. XIX w. Przy dworze park (pow. 0,9 ha) z XIX w. W dworze obecnie mieści się szkoła podstawowa.

GULCZEWO
Wieś leżąca ok. 7 km na północ od Wrześni, przy drodze do Gniezna. Pierwsza wzmianka o jej istnieniu pochodzi z 1386 r. Wokół wsi położone są rozległe sady. Ich powierzchnia wynosi ok. 150 ha. Wieś należała w XIX w. do rodziny Kamińskich, później przeszła w ręce niemieckie. Dwór o elementach neoklasycystycznych zbudowany w końcu XIX w. W suterenie dworu, otoczonego niewielkim parkiem (pow. ok. 3 ha), znajduje się stylowa winiarnia.

KACZANOWO
Wieś położona ok. 4 km na południe od Wrześni, przy drodze do Pyzdr. Wzmiankowana po raz pierwszy w 1303 r. Urodził się tu Józef Kalasanty Jakubowski (1788-1877) - profesor gimnazjum poznańskiego, społecznik i rzeźbiarz - amator. Jego dziełem jest stojący przy kościele słup drewniany z płaskorzeźbami, przedstawiający m.in. sceny z historii Polski. W strajku szkolnym (1906-07) uczestniczyło 40 dzieci z miejscowej szkoły. Kościół drewniany zbudowano w latach 1763-65. Wewnątrz na uwagę zasługuje ołtarz późnorenesansowy z ok. 1600 r.

KOŁACZKOWO
Pomnik Władysława Reymonta Wieś przy drodze Września-Pyzdry. Pierwsza wzmianka pochodzi z 1310 r - został wtedy w jednym z pism wymieniony Gizilbertus scoltetus (sołtys) de Kolackow. Wieś była pierwotnie własnością rodziny Kołaczkowskich, w XVI w. Górków, następnie Jezierskich, Zajączków, w XIX w. Dąmbskich, od których przeszła w ręce niemieckie.
W czerwcu 1821 r. gościł tu J.U.Niemcewicz, przywieziony tu przez Barbarę Dąbrowską, wdowę po słynnym generale.
W 1920 r. nabył Kołaczkowo i często w nim przebywał Władysław Reymont, autor "Chłopów", laureat nagrody Nobla w dziedzinie literatury.
Dwór klasycystyczny z ośmiokolumnowym portykiem jońskim, wybudowany w pierwszej poł.XIX w. W jednej sal znajduje się izba pamięci poświęcona Wł. Reymontowi.
Park krajobrazowy (pow. 4,4 ha) z alejami lipowymi i pozostałością szpalerów grabowych. Na uwagę zasługuje stary pięciopienny cis. W 1977 r. odsłonięto pomnik Władysława Reymonta oraz bohaterów powieści "Chłopi": Jagny i Boryny (dłuta Teodozjusza Butyńca i Antoniego Bolka).

MAŁA GÓRKA
Wieś położona ok. 7 km na zachód od Wrześni. Pierwsza wiadomość o jej istnieniu pochodzi z 1272 r. W dniu 22 maja 1941 r. hitlerowcy rozstrzelali we wsi 25 osób przywiezionych z Fortu VII w Poznaniu. W miejscu egzekucji znajduje się skromny pomnik i tablica z nazwiskami ofiar. Zachodnim skrajem wsi przebiega niebieski szlak turystyczny.

MARZENIN
Wieś położona ok. 7 km na północny-zachód od Wrześni. Najstarsza wiadomość o jej istnieniu pochodzi z 1350 r. Należała wówczas do kapituły gnieźnieńskiej. W strajku szkolnym (1906-07) brało udział 33 uczniów z tutejszej szkoly. Kościół neoromański wzniesiono w latach 1846-48. Wewnątrz kilka barokowych przedmiotów, m.in. chrzcielnica w kształcie anioła podtrzymującego czarę.

NEKLA
Kościół w Nekli
Wieś, położona 12 km na zachód od Wrześni przy trasie A-2. Pierwsza wzmianka pochodzi z 1435 r. W XVII-XVIII w. Nekla posiadała prawa miejskie. W 1919 r. kompania wrzesińsko-nekielska brała udział w walkach na froncie północnym Powstania Wielkopolskiego. W okresie okupacji, w latach 1941- 1943, znajdował się obok stacji kolejowej obóz pracy dla Polaków i Żydów pracujących przy modernizacji linii kolejowej Warszawa - Poznań. Zostało w nim zamordowanych ok. 300 więźniów. Na terenie byłego obozu, prz drodze z Nekli do Środy, ustawiono pamiątkową tablicę.
Kościół neoromański, z kopułą z 1900 r. Ambona i chrzcielnica rokokowe. Trzy barokowe ołtarze. W głównym ołtarzu obraz "Ofiarowanie w świątyni", z XVIII w. Witraże z królewskiego zakładu szyuki w Monachium. Ciekawy park o pow. 12 ha, założony w XVIII w. Rosną w nim m.in. pomnikowe dęby o obwodach 610 i 470 cm. 6 km na północny zachód od wsi ciągnie się się w lesie grobla dochodząca miejscami do 9 m wysokości i 18 m szerokości. Powstanie grobli oraz czterech pobliskich pagórków zwanych "Diabelskimi Sakiewkami" przypisuje legenda diabelskiej mocy Pana Twardowskiego.

NOWA WIEŚ KRÓLEWSKA
Kościół Wieś położona ok. 8 km na południe od Wrześni, przy drodze do Pyzdr. Wzmiankowana po raz pierwszy w 1385 r. Była własnością królewską, należącą do starostwa grodowego w Pyzdrach. W strajku szkolnym (1906-07) uczestniczyło 73 uczniów z tutejszej szkoły. Kościół drewniany kryty gontem, wzniesiony został zapewne już w XVI stuleciu. Jest najcenniejszym zabytkiem architektury drewnianej w okolicach Wrześni. Posiada bardzo ciekawe, późnorenesansowe wyposażenie wnętrza, m.in. : ołtarz główny z I poł.XVII w., ołtarz z płaskorzeźbą św. Jerzego walczącego ze smokiem i ambonę. Na profilowanej belce tęczowej ustawiony jest krucyfiks i rzeźby późnogotyckie z pocz. XVI w. W 1980 r. odkryto w ołtarzu głównym malowidła z XVI w. przypisywane Stanisławowi Samostrzelczykowi.

OPATÓWKO
Wieś położona ok. 6 km na zachód od Wrześni. Już przed 1230 r. stanowiła własność klasztoru benedyktynów w Lubiniu, którzy przed 1257 r. sprzedali ją kapitule gnieźnieńskiej. Kościół drewniany wzniesiono w latach 1752-54. Wyposażenie wnętrza pochodzi częściowo z XVIII w. Starszym zabytkiem jest krucyfiks z XVI w. ustawiony na belce tęczowej. Przez wieś przebiega niebieski szlak turystyczny.

PODSTOLICE
Wieś położona ok. 6 km od Wrześni. Najstarsza wiadomość o jej istnieniu pochodzi z 1400 r. W lesie, ok. 2 km na północny-wschód od wsi, położony jest motel "Polonia" z restauracją, kawiarnią i hotelem.

SOKOŁOWO
Wieś oddalona 2 km na północ od Wrześni, leżąca przy drodze do Gniezna. Pierwsza wzmianka o jej istnieniu pochodzi z 1392 r. W dniu 2 V 1848 r. trzytysięczny oddział powstańczy dowodzony przez Ludwika Mierosławskiego został tu zaatakowany przez wojska gen. Hirschfelda. Po zaciętym boju Prusacy wycofali się, jednak zwycięstwo okupione zostało ogromnymi stratami. Na polu bitwy z okresu Wiosny Ludów (przy drodze do Wrześni) ustawiono w 1848 r. kamienny obelisk. W 1961 r. umieszczono go na specjalnie usypanym kopcu. Obok jednego z budynków gospodarczych znajduje się wspólna mogiła powstańców.

TARGOWA GÓRKA
Wieś położona ok. 9 km na południowy-zachód od Wrześni. Wzmiankowana w 1258 r. Pierwotnie nazywana Mileszną Górką. W okresie pomiędzy latami 1333-1348 uzyskała prawa miejskie. W 1458 r. wystawiła na wyprawę malborską 8 pieszych. W poł. XIX stulecia Targowa Górka utraciła prawa miejskie. W latach 1812-1823 mieszkał tutaj Amilkar Kosiński - generał wojsk polskich w dobie napoleońskiej, współtwórca legionów polskich we Włoszech. Prochy generała spoczywają na "Skałce Poznańskiej" wśród zasłużonych Wielkopolan. W kościele z 1840 r. znajduje się kamienna chrzcielnica późnogotycka. Drewnianą dzwonnicę wzniesiono prawdopodobnie w XVIII w.

WĘGIERKI
Wieś położona ok. 7 km na wschód od Wrześni. Po raz pierwszy wzmiankowana w 1387 r. W dobie wojen napoleońskich, 7 V 1809 r. doszło niedaleko wsi do krwawego starcia oddziałów polskich z wojskami austriackimi. Kościół poewangelicki wzniesiony został na początku XX w. Wewnątrz znajduje się kilka rzeźb późnogotyckich i barokowych.

WINNA GÓRA
Pierwsza wzmianka pochodzi z 1250 r., kiedy Bolesław Pobożny darował istniejące tu winnice książęce biskupowi poznańskiemu. Dokument datowany na dwa lata później wymienia viniares de Vineo Monte: Gorzuch, Woik, Sulisz, Daluj, Nowosidoł, Świętek i Zdzistry. Rzadko możemy się dziś zapoznać z brzmieniem nazwisk ówczesnych prostych ludzi, a w tym dokumencie wymieniono nazwiska wszystkich mieszkańców jednej wioski. Wieś szybko stała się waznym ośrodkiem gospodarczym, lokowanym w roku 1299 na prawie średzkim. Już w roku 1288 był tu jeden z wiejskich dworów biskupich, a 4 grudnia 1305 r. erygowano tutejszy kościól.
W 1807 r. Napoleon Bonaparte nadał wieś gen. Janowi Henrykowi Dąbrowskiemu - twórcy legionów polskich we Włoszech, organizatorowi powstania w Wielkopolsce w 1806 r., uczestnikowi kilku kampanii napoleońskich.
Pałac w Winnej Górze Pałac neoklasycystyczny z 1909 r. wzniesiony dla Henryka Mańkowskiego przez Stanisława Boreckiego. Został wybudowany obok dawnego pałacu, w którym żył gen. Dąbrowski. Jest to budowla o pięknych proporcjach, trzynastoosiowa, kryta dachem mansardowym. Pośrodku umieszczony jest wysoki, sięgający połowy dachu czterokolumnowy portyk joński. W pałacu mieści się obecnie siedziba zakładu naukowo-badawczego Instytutu Ochrony Roślin w Poznaniu. W jednej z sal w czerwcu 1997 r. otwarto Muzeum gen. Jana Henryka Dąbrowskiego.
Park krajobrazowy (pow. 4,5 ha) z pocz. XIX wieku, obecnie rewaloryzowany, z głazem poświęconym gen. J. H. Dąbrowskiemu. Na uwagę zasługuje sosna zrośnięta z czterech pni o łącznym obwodzie 440 cm. W parku staw z wyspą, na której jest neogotycki pomnik podpułkownika Stanisława Chłapowskiego - jednego z żołnierzy Generała (I poł. XIX w.).
Kościół barokowy z 176s6 r. W ołtarzu głównym obraz z XVI w. Kaplica grobowa gen. Dąbrowskiego wybudowana w 1863 r. Wewnątrz klasycystyczny sarkofag generała Dąbrowskiego, wzorowany na rzymskim sarkofagu Scypiona Afrykańskiego.

ZIELINIEC
Wieś położona ok. 9 km na południowy-wschód od Wrześni. W źródłach pisanych występuje po raz pierwszy w 1288 r. Jej pierwotna nazwa - używana do XV w. - brzmiała Zielony Dąb. Kościół drewniany kryty gontem powstał w XVII w. Wewnątrz gotycka chrzcielnica kamienna oraz kilka rzeźb późnogotyckich z pocz. XVI w. Oryginalnym zabytkiem jest drewniana płyta grobowa Tomasza Zielińskiego (zm. w 1585 r.) wykonana w XVII w.

Powrót na stronę główną